Haluksy u dziecka – co warto wiedzieć i jak reagować?

Haluksy (hallux valgus) kojarzą się głównie z problemem osób dorosłych, jednak deformacja palucha może pojawić się również u dzieci. W wieku rozwojowym stopa jest strukturą dynamiczną – kształtuje się pod wpływem obciążeń, aktywności i pracy mięśni. Dlatego wczesne zauważenie nieprawidłowości i odpowiednie postępowanie mają kluczowe znaczenie.

Czym są haluksy u dzieci?

Haluks to odchylenie palucha w kierunku pozostałych palców, połączone ze zmianą osi stawu śródstopno-paliczkowego. U dzieci nie mamy do czynienia z naroślą kostną ani „guzem” w sensie chorobowym.

Widoczne wybrzuszenie w okolicy palucha wynika najczęściej z:

• podwichnięcia stawu,

• przemieszczenia głowy I kości śródstopia,

• zaburzonej równowagi mięśniowo-więzadłowej.

W przeciwieństwie do dorosłych, u dzieci deformacja ma charakter funkcjonalny lub strukturalny, a nie zwyrodnieniowy. Nie jest efektem wieloletniego drażnienia tkanek, lecz konsekwencją sposobu, w jaki stopa pracuje.

Jakie objawy mogą świadczyć o haluksach u dziecka?

U dzieci haluksy rzadko powodują ból, dlatego często są zauważane przypadkowo. Rodzic może jednak zaobserwować:

• stopniowe odchylanie się palucha w stronę drugiego palca,

• asymetrię między stopami,

• ścieranie obuwia po wewnętrznej stronie,

• trudność w utrzymaniu równowagi podczas biegania,

• szybkie męczenie się stóp po aktywności.

Warto podkreślić, że nie każda niewielka koślawość palucha wymaga leczenia — kluczowe jest tempo zmian i ich wpływ na funkcję stopy.

Dlaczego haluksy pojawiają się u dzieci?

1. Czynniki wrodzone i genetyczne

Budowa kości, elastyczność więzadeł oraz predyspozycje rodzinne mają istotny wpływ na ustawienie stopy. Jeśli haluksy występowały u rodziców, ryzyko ich pojawienia się u dziecka jest większe.

2. Zaburzenia biomechaniki stopy

Haluks u dziecka często nie jest problemem samego palucha, lecz konsekwencją:

• nadmiernej pronacji stopy,

• obniżonego łuku podłużnego,

• nieprawidłowej pracy tyłostopia.

Paluch „ucieka”, ponieważ stopa nie ma stabilnego punktu podparcia.

3. Nieprawidłowe obciążanie stopy

Brak różnorodnego ruchu, długotrwałe siedzenie lub przeciwnie — intensywna aktywność bez odpowiedniego przygotowania mięśniowego — mogą sprzyjać utrwalaniu nieprawidłowych wzorców.

Diagnostyka – kiedy zgłosić się do specjalisty?

Konsultacja z ortopedą lub fizjoterapeutą dziecięcym jest wskazana, gdy:

• deformacja postępuje,

• pojawia się ból lub dyskomfort,

• występują inne wady stóp (np. płaskostopie),

• zauważalna jest asymetria chodu.

Diagnostyka opiera się głównie na badaniu funkcjonalnym i obserwacji chodu. Badania obrazowe wykonuje się tylko w uzasadnionych przypadkach.

Jak wspierać stopę dziecka z haluksami? 

Obuwie – swoboda zamiast „usztywniania”

Wbrew dawnym zaleceniom, nie rekomenduje się rutynowo sztywnych butów ani wysokiej cholewki u dzieci z haluksami, jeśli nie ma poważnych wskazań neurologicznych.

Współczesna fizjoterapia zakłada, że:

• stopa dziecka musi się ruszać,

• mięśnie potrzebują bodźców do pracy,

• nadmierne usztywnienie może osłabiać stabilizację aktywną.

Dobre obuwie dla dziecka z haluksami powinno:

• mieć szeroki przód (toe-box) umożliwiający naturalne rozstawienie palców,

• być elastyczne w przedniej części,

• nie ściskać palucha ani przodostopia,

• zapewniać podstawową ochronę, ale nie „prowadzić” stopy siłą.

Zbyt wąski nosek jest jednym z najważniejszych czynników zewnętrznych, które mechanicznie spychają paluch i sprzyjają pogłębianiu deformacji.

Wkładki – narzędzie pomocnicze, nie „leczenie”

Wkładki ortopedyczne u dzieci z haluksami są tematem złożonym i nie powinny być traktowane jako samodzielna terapia.

Wkładka:

• nie koryguje haluksa sama w sobie,

• nie „naprawia” ustawienia palucha,

• może być pomocna tylko jako element wspierający biomechanikę.

Źle dobrana wkładka (np. skupiona wyłącznie na łuku podłużnym) może:

• ograniczać naturalną amortyzację,

• blokować pracę mięśni,

• działać jak bierna „proteza”.

Jeśli wkładki są stosowane, zawsze powinny iść w parze z ćwiczeniami oraz być dobierane indywidualnie, z uwzględnieniem pracy całej stopy i tyłostopia.

Ćwiczenia i fizjoterapia – kluczowy element

Najważniejszym elementem postępowania u dzieci są:

• ćwiczenia wzmacniające mięśnie krótkie stopy,

• poprawa kontroli palucha,

• trening równowagi i czucia głębokiego,

• nauka prawidłowego wzorca chodu.

To aktywna praca mięśni, a nie bierne podparcie, daje realną szansę na zahamowanie progresji deformacji.

Czy haluksy u dziecka wymagają operacji?

Zdecydowanie nie w większości przypadków. Leczenie operacyjne rozważa się bardzo rzadko, zwykle dopiero po zakończeniu wzrostu i tylko przy znacznych deformacjach powodujących ból i zaburzenia funkcji.

Źródła:

1. Understanding the Role of Children’s Footwear on Children’s Feet and Gait Development: A Systematic Scoping Review. Yuan Wang, Hanhui Jiang, Lin Yu, Zixiang Gao, Wei Liu, Qichang Mei, Yaodong Gu - https://www.mdpi.com/2227-9032/11/10/1418
2. Hallux Valgus Inheritance: Pedigree Research in 350 Patients With Bunion Deformity. Carlos Piqué-Vidal, María T. Solé,Jaume Antich - https://www.jfas.org/article/S1067-2516(06)00530-8/abstract